Đã có rất nhiều bàn luận về các chứng nhận thủy sản. Hầu hết đại diện cho đại dương sạch hơn, hoạt động đánh bắt bền vững và chính sách thân thiện với khí hậu. Nhưng liệu chúng có thực sự đúng như tuyên bố, hay chỉ là một ví dụ nữa của "tẩy xanh" (greenwashing)? Bài viết này xem xét một cách phản biện các chứng nhận chính theo nhiều tiêu chí để tìm ra sự thật.
Các chứng nhận chính và mục tiêu của chúng
Marine Stewardship Council (MSC)
Chứng nhận MSC nhằm đảm bảo hoạt động đánh bắt bền vững, tập trung vào sức khỏe trữ lượng cá, giảm thiểu tác động môi trường và quản lý hiệu quả (MSC, 2024).
Aquaculture Stewardship Council (ASC)
ASC nhấn mạnh nuôi trồng thủy sản có trách nhiệm, thúc đẩy nuôi cá bền vững về môi trường và xã hội (ASC, 2024).
Friend of the Sea (FOS)
FOS tập trung vào hải sản hoang dã và nuôi trồng bền vững, bảo vệ môi trường sống biển và trách nhiệm xã hội (FOS, 2024).
Phân tích tiêu chí
Chứng nhận đại diện cho điều gì?
Cả ba chứng nhận đều tuyên bố hỗ trợ tính bền vững. Tuy nhiên, định nghĩa và tiêu chí của chúng khác nhau. MSC tập trung hơn vào nghề đánh bắt tự nhiên, ASC bao quát nuôi trồng thủy sản, còn FOS bao gồm cả hai lĩnh vực nhưng xác minh dữ liệu ít nghiêm ngặt hơn (FAO, 2024).
Làm thế nào để được chứng nhận?
Quy trình để có chứng nhận thường gồm đánh giá sơ bộ, kiểm toán đầy đủ và tuân thủ các tiêu chí đã đặt ra. Chẳng hạn, chứng nhận MSC đòi hỏi dữ liệu khoa học chi tiết và đánh giá độc lập, khiến quy trình nghiêm ngặt nhưng tốn thời gian (FAO, 2024).
Chi phí chứng nhận
Chi phí khác nhau đáng kể. Chứng nhận MSC có thể từ 10.000 đến 250.000 đô la, tùy quy mô và độ phức tạp của nghề cá. Ngược lại, chứng nhận FOS bắt đầu từ khoảng 2.000 đô la, phản ánh quy trình ít nghiêm ngặt hơn (FAO, 2024).
Thời gian để có chứng nhận
Khung thời gian cũng khác nhau. Chứng nhận MSC có thể mất nhiều năm, như quy trình bốn năm đối với cá minh thái Alaska. Chứng nhận FOS nhanh hơn, thường hoàn tất trong vài tuần, do phương pháp đơn giản hơn (FAO, 2024).
Yêu cầu gia hạn
Chứng nhận không vĩnh viễn. Chứng chỉ MSC có hiệu lực năm năm, với yêu cầu kiểm toán hằng năm. ASC và FOS yêu cầu đánh giá lại định kỳ để đảm bảo tuân thủ liên tục (FAO, 2024).
Sử dụng các khoản đóng góp
Các khoản tiền do tổ chức chứng nhận thu được dùng cho chi phí vận hành, tiếp thị và các sáng kiến giáo dục. Tuy nhiên, những lo ngại về tính minh bạch vẫn còn, đặc biệt với FOS (FAO, 2024).
Tính minh bạch trong phân bổ quỹ
Trong khi MSC công bố báo cáo tài chính, FOS và ASC bị chỉ trích vì thiếu minh bạch trong phân bổ quỹ, làm dấy lên câu hỏi về độ tin cậy (FAO, 2024).
Phòng chống gian lận và niềm tin công chúng
Để ngăn gian lận, các chứng nhận dựa vào hệ thống truy xuất nguồn gốc và kiểm toán độc lập. Chẳng hạn, MSC dùng cơ chế chuỗi hành trình sản phẩm để xác minh nguồn gốc, trong khi việc FOS dựa vào dữ liệu tự báo cáo làm dấy lên lo ngại về độ tin cậy (FAO, 2024).
Kết luận
Các chứng nhận thủy sản đóng vai trò thiết yếu trong thúc đẩy thực hành bền vững. Tuy nhiên, hiệu quả và độ tin cậy của chúng rất khác nhau. Trong khi MSC nổi bật nhờ tiêu chuẩn nghiêm ngặt và minh bạch, chi phí cao và yêu cầu thời gian của nó đặt ra thách thức. FOS là lựa chọn nhanh và rẻ hơn nhưng đánh đổi bằng sự kỹ lưỡng và niềm tin. ASC đạt được sự cân bằng nhưng vẫn còn chỗ để cải thiện về tính minh bạch. Là người tiêu dùng, việc luôn cập nhật thông tin và đánh giá phản biện các chứng nhận này là điều cần thiết để ủng hộ những thực hành thực sự bền vững.
Tài liệu tham khảo
- FAO (2024). Private standards and certification in fisheries and aquaculture – Current practice and emerging issues.
- Marine Stewardship Council (2024). Oceans at Risk: Overfishing. Retrieved from https://www.msc.org.
- Aquaculture Stewardship Council (2024). What We Do. Retrieved from https://asc-aqua.org.
- Friend of the Sea (2024). Home. Retrieved from https://friendofthesea.org.
